Mae Gwrthryfel Difodiant (wedi'i dalfyrru'n rhyngwladol fel XR ) yn fudiad amgylcheddol byd-eang.[1][2] Mae'n defnyddio anufudd-dod sifil, di-drais i orfodi llywodraethau'r byd i i osgoi newid hinsawdd, colli bioamrywiaeth, a'r risg o gymdeithas a'r byd natur rhag methu.[3][4][5]
Sefydlwyd Gwrthryfel Difodiant yn swyddogol yn y Lloegr ym Mai 2018, gyda thua chant o academyddion yn arwyddo galwad i weithredu i gefnogi yn Hydref 2018.[6] Ddiwedd y mis hwnnw, lansiwyd XR gan Gail Bradbrook,[7] Simon Bramwell,[8] a Roger Hallam, ynghyd ag ymgyrchwyr hinsawdd eraill o'r grŵp ymgyrchu Rising Up![9] Yn Nhachwedd 2018, cafodd pum pont ar draws Afon Tafwys yn Llundain eu blocio mewn protest.[10] Yn Ebrill 2019, meddiannodd Gwrthryfel Difodiant bum safle amlwg yng nghanol Llundain: Piccadilly Circus, Oxford Circus, Marble Arch, Pont Waterloo, a'r ardal o amgylch Sgwâr y Senedd.
Eu hysbrydoliaeth oedd mudiadau megis Occupy, y swffragetiaid,[11] a’r mudiad hawliau sifil. Roedd Gwrthryfel Difodiant eisiau raliau tebyg ledled y byd o amgylch yr ymdeimlad o frys, ac i fynd i’r afael â chwalfa hinsawdd[12] a’r chweched difodiant torfol.[13] Mae nifer o weithredwyr yn y mudiad yn derbyn y posibilrwydd o gael eu harestio a'u carcharu[14].
Mae'r mudiad yn defnyddio awrwydr arddulliedig, wedi'i gylchu, a elwir yn "symbol difodiant", i rybuddio bod amser yn prysur ddiflannu i lawer o rywogaethau.[15][16]
Placard Gwrthryfel Difodiant sy'n cynnwys ei logoteip gyda'r symbol difodiant
↑Gaffney, Adrienne (16 April 2020). "The Wild, Ambitious, Madcap Environmental Activism of Extinction Rebellion". ELLE. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2021-01-26. Cyrchwyd 15 Mawrth 2021. Extinction Rebellion began in April 2018 when a diverse group of about 15 activists met at Gail Bradbrook’s house in the Cotswolds. Bradbrook, a molecular biophysicist who’d been a part of antifracking protests and the Occupy movement, was joined by others accustomed to making splashy statements for the cause. There was her former partner Simon Bramwell, who spent several weeks in a tree in Bristol to fight a proposed bus path back in 2015 (he was unsuccessful), and Roger Hallam, an organic farmer who staged a hunger strike in 2017 to get King’s College London to divest from fossil fuel companies (the school eventually agreed).